Nefsin Zâtî Bilinci Üzerine Ebû Nasr el-Fârâbî

Questions concerning the nature of self-consciousness, personal identity, and what becomes of these when the soul departs from the body have always been fundamental issues for philosophers. This article investigates whether, according to Abū Naṣr al-Fārābī, the soul attains self-consciousness directly or indirectly, a distinction among types of self-consciousness is possible, and the soul maintains its self-consciousness and individual identity after death. The scope of this article extends to the relevant passages from the philosopher’s surviving works and fundamental texts in the secondary literature. The aim of the article is to reveal the philosopher’s contributions to this discussion. Since no study focusing on al-Fārābī has yet been encountered among texts written on self-consciousness, it can be said that the study possesses original value and significance in this respect. The article’s thesis advances that according to al-Fārābī, a reading of human souls as possessing self-consciousness that is direct, immediate, and continuous -beginning simultaneously with the soul’s existence together with the body and continuing with the soul’s continued existence- is possible. According to the conclusions reached, al-Fārābī considers that self-consciousness begins with the soul’s existence together with the body, and that this consciousness and individual identity continue with the soul’s persistence of existence after death. In contrast, he argues that the knowledge of self-consciousness occurs intermittently. The soul must separate itself from materiality, place itself at the centre of its apprehension, and intellectually perfect its secondary consciousness concerning the self to ultimate perfection. For souls that attain ultimate perfection, their self-consciousness and personal identity continue after their separation from the body; these souls are either rewarded with infinite happiness or punished with infinite torment. On the other hand, some souls perish together with the body due to their failure to attain this perfection. These souls lose their self-consciousness and identity.

Zâtî bilincin doğası, zâtî kimlik ve nefsin bedeni terk etmesiyle bunların ne olacağı hakkındaki sorular, filozoflar için her zaman temel meseleler olmuştur. Bu makalenin konusunu Ebu Nasr el-Fârâbî’ye göre nefsin zâtî bilince doğrudan mı yoksa dolaylı mı ulaştığı, zâtî bilincin türleri arasında bir ayrımın mümkün olup olmadığı ile ölümden sonra nefsin zâtî bilinci ve bireysel kimliğini devam ettirip ettirmediğinin soruşturulması oluşturmaktadır. Makalenin kapsamını filozofun günümüze ulaşan kendi eserlerindeki ilgili pasajlar ve ikincil literatürdeki temel metinler oluşturmaktadır. Makalenin amacı filozofun bu tartışmaya olan katkılarının ortaya çıkartılmasıdır. Zira zâtî bilinç hakkında yazılan metinler arasında henüz Fârâbî’ye odaklanan bir çalışmaya rastlanılmamıştır bu yönüyle çalışmanın özgün bir değer ve öneme sahip olduğu söylenebilir. Makalenin iddiası Fârâbî’ye göre insanî nefslerin, doğrudan, dolayımsız ve sürekli olan, nefs ile bedenin bir arada var olmasıyla eş zamanlı başlayan ve nefsin var olmaya devam etmesiyle devam eden bir zâtî bilinç okumasının mümkün olduğunu ileri sürmektir. Ulaşılan sonuçlara göre Fârâbî zâtî bilincin nefsin bedenle birlikte var olmasıyla başladığını, ölümden sonra nefsin varlığını sürdürmesiyle de bu bilincin ve bireysel kimliğin devam ettiğini düşünmektedir. Buna karşılık o, zâtî bilincin marifetinin, yani bilincin bilincinin ise kesintili olarak gerçekleştiğini savunmaktadır. Nefs, maddîlikten ayrılıp kendisini idrâkinin odağına koyarak ve zâta dair ikincil bilincini son yetkinliğe kadar düşünsel olarak yetkinleştirmelidir. Son yetkinliğe ulaşan nefsler için onların bedenden ayrılmasından sonra zâtî bilinci ve zâtî kimliği devam etmektedir; bu nefsler ya sonsuz mutlulukla ödüllendirilmekte veya sonsuz azapla cezalandırılmaktadır. Öte yandan bazı nefsler ise bu yetkinliğe ulaşamamaları nedeniyle bedenle birlikte yok olmaktadır. Bu nefsler zâtî bilinç ve kimliklerini kaybetmektedir.