İŞARET VE SEMBOL KAVRAMLARI EKSENİNDE MUHKEM VE MÜTEŞÂBİH

Bu makale, Kur’an’ın muhkem ve müteşâbih ayrımının mahiyetini felsefî bir zeminde analiz etmeye çalışmakta ve vahyin kullandığı dilin gerçekliği nasıl ifade ediyor olduğu sorusuna odaklanmaktadır. Bu çerçevede makale, insan dilinin sonlu imkânlarıyla fiziksel ve metafiziksel gerçeklikleri ifade etme kapasitesini ve bunun muhkem-müteşâbih ayrımındaki karşılığını literal ve sembolik dil özelinde anlaşılır kılmayı hedeflemektedir. Böylece Kur’an’daki muhkem ve müteşâbih ifadelerin doğasına dair bir açıklık ve teorik bir tutarlılık sağlamayı amaçlamaktadır. Bu sebeple çalışma, Kur’an’ın anlaşılmasında sıkça karşılaşılan muhkem-müteşâbih tartışmalarına dilsel bir netlik kazandırması ve çağdaş yorum ihtiyacına katkı sunması açısından önem arz etmektedir. Bilindiği üzere muhkem ve müteşâbih meselesi klasik literatürde usûl açısından birbirinden farklı açıklama ve değerlendirmelere konu olmuştur. Makalede mevcut görüşler tartışmaya açılmadan yöntem olarak analitik ve kavramsal çözümleme tercih edilmekte; aynı zamanda dilin literal ve sembolik yönlerinin birlikte değerlendirilmesi esas alınmaktadır. Nihayetinde muhkem ve müteşâbihin, vahyin dilinin katmanlı yapısının bir göstergesi olduğu ve böyle bir ayrımın Kur’an’ın hitap biçimindeki derinlikli yapıyı anlamada merkezi bir rol oynadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

This article analyzes the nature of the distinction between muhkam and mutashabih in the Qur’an within a philosophical framework, focusing on how the language of revelation expresses reality. In this context, the article aims to clarify how finite human language can represent both physical and metaphysical realities, and how this capacity is reflected in the muhkam–mutashabih dichotomy through the lens of literal and symbolic language. Accordingly, it endeavors to provide conceptual clarity and theoretical coherence regarding the nature of muhkam and mutashabih expressions in the Qur’an. For this reason, the study is significant in offering linguistic clarity to the frequently debated issue of muhkam and mutashabih in Qur’anic interpretation and in contributing to the needs of contemporary exegesis. As is well known, the issue of muhkam and mutashabih has been addressed in various ways in the classical literature, especially from a methodological perspective. Rather than engaging directly with existing views, the article adopts an analytical and conceptual method, emphasizing a joint evaluation of the literal and symbolic dimensions of language. Within this framework, it concludes that the muhkam–mutashabih distinction reflects the layered nature of the language of revelation and plays a central role in comprehending the depth of the Qur’an’s mode of address.