Tebrîzî’nin Tefsirinde Kıraatlerin Anlama Etkisi: Analitik Bir Çalışma

Kur’an kıraatleri tefsir çalışmalarında, fıkhî hükümlerin çıkarımında, dilsel analizlerde vb. birçok alanda önemli etkiye sahiptir. Bu nedenle müfessirler Kur’an yorumunda kıraatleri dikkate almışlardır. Bu çalışmada 11. yüzyıl müfessirlerinden Abülbâkî Tebrîzî’nin Tefsîru’l-Kur’âni’l-Mecîd adlı eserinde kıraatlerin tefsire etkisi ele alınmıştır. Tebrîzi’nin Kur’an tefsirinde kıraatlere verdiği önem ortaya konulmuş, kıraatlerden yararlandığı alanlar tespit edilerek alana hakimiyetine ışık tutulmuştur. Bu bağlamda öncelikle Tebrîzî’nin tefsirinde nassı anlamak için dil ve belagat ilimleri ışığında kıraatlerden yararlandığı yerler tespit edilmiştir. Ardından tespit edilen bu yerlerde kıraatlerin yoruma etkisi izah edilmiştir. Tebrîzî’nin tefsirindeki Kur'an kıraatleri hakkındaki sözlerini analiz etmek için analitik yöntem, kıraat farklılığından kaynaklanan ve müellifin zaman zaman değinmediği anlamları açıklamak için de istinbât yöntemi kullanılmıştır. Sonuç olarak Abdülbâkî Tebrîzî’nin tefsirde Kur’ân kıraatlerine ciddi anlamda önem verdiği ve kıraatlerden çeşitli alanlarda istifade ettiği görülmüştür. Bu alanlardan bazıları şunlardır: Dil bilimi, belâgat, itikadî meseleler, fıkhî hükümler ve kıraatlere dayanarak bazı müfessir yorumlarına eleştiri.

تناول هذا البحثُ أثر القراءات القرآنية في تفسير القرآن المجيد للتّبريزيّ من جوانب متعددة، فسلط الضّوء على متانة علم التّبريزيّ الثري في علم القراءات وأثرها في بيان معاني القرآن الكريم من خلال استقراء تفسيره واستخراج المواطن التي وظفَّ التّبريزيّ القراءات القرآنية لفهم النص من ناحية مدلولات الألفاظ في ضوء علوم اللّغة والبلاغة. وبَيَّنَّا مدى أثرها في توجيه الأقوال التّفسيريّة وتحليلها، مع ذكر بعض النّماذج لذلك، فاعتمدنا في هذه الدّراسة على المنهج التّحليلي بواسطة تحليل أقوال التّبريزيّ في القراءات القرآنية التي أشار إليها في تفسيره، وفي الوقت نفسه اعتمد على المنهج الاستدلالي؛ لبيان المعاني المستنبطة من اختلاف القراءات، والتي لم يُشر إليها التبريزي في بعض الأحيان. أما عن مشكلة البحث فهي تدور بين محاور متعددة؛ كمدى اعتناء التّبريزيّ بالقراءات، ومدى تأثيرها في تفسيره، فخلص الباحث إلى أنَّ عبد الباقي التبريزي اعتنى بالقراءات القرآنية اعتناءً كبيراً، واستفاد منها في قضايا متعددة كاللّغة، والبلاغة، والأحكام الاعتقادية، والأحكام الفقهيّة، ومن ثم شرع في نَقْدِ أقوال العلماء بناءً عليها.

The recitations of the Qur’ān have a profound impact on tafsīr studies, derivation of legal rulings, linguistic analyses, and various other fields. Consequently, commentators have taken the recitations into account in interpreting the Qur’ān. This study delves into the effect of recitations on interpretation in the work “Tafsīr al-Qur’ān al-Majīd” by the 11th-century commentator Abdulbāqī Tabrīzī. The importance given to the different recitations (qirāʼah) in Tabrīzī's interpretation of the Qur’ān has been highlighted, shedding light on his mastery of this field by identifying the areas where he benefited from these recitations. In this context, the places where Tabrīzī utilized the recitations to understand the text (naṣṣ)in his interpretation have been determined through the study of language and rhetoric sciences. Subsequently, the influence of these recitations on interpretation has been explained in the identified areas. The inclusion of various fields such as linguistics, rhetoric, doctrinal issues, and legal rulings in Tabrīzī’s analysis of the Qur’ānic recitations showcases the multidimensional nature of his approach. By incorporating these diverse areas of study, Tabrīzī was able to offer a well-rounded interpretation that not only delved into the linguistic and stylistic aspects of the recitations but also addressed theological and legal implications. This comprehensive approach highlights the depth of Tabrīzī’s scholarship and his dedication to providing a thorough examination of the Qur’ānic recitations in his interpretation.