e- ISSN: 2148-8134
p- ISSN: 2148-5631
#201 Öz

Cemâleddîn Aksarâyî’ye Nispet Edilen Hâşiye ale’l-Keşşâf’ta Ayetlere Dilbilimsel Yaklaşımlar

Mehmet KAYA

Öz


Dilbilimsel tefsir Kur’an yorumunda müfessirin ilk başvurduğu ve de tarihsel açıdan en kadim yöntemdir. Mutezilî düşünce biçimini ayetler üzerinde uygulamayı hedefleyen bir tefsir olarak Zemahşerî’nin el-Keşşâf adlı eseri, bu özelliğiyle eleştirilse de barındırdığı eşsiz dilbilimsel yorumlar sebebiyle hemen her anlayıştaki müfessirin başvurduğu bir kaynak olma hüviyetine sahiptir. Bu özelliği sebebiyle üzerinde birçok muhtasar, şerh ve haşiye çalışması yapılmıştır. Keşşâf haşiyelerinden biri de Manisa İl Halk Kütüphanesi Manisa Akhisar Zeynelzade Koleksiyonu 45 Ak Ze 422 numaralı arşivde kayıtlı Cemaleddin Aksarâyî (ö. 791/1388)’ye nispet edilen Hâşiye ale’l-Keşşâf’tır. Yaptığımız araştırmada bu eserin, Beyzâvî (ö. 638/1286)’nin Envâru’t-tenzîl’i üzerine yazılmış bir haşiye olduğunu ve de yazarının Cemâleddin İshâk el-Karamânî (ö. 933/1527) olduğunu tespit etmiş bulunmaktayız. Eserde ayetler dilbilimsel açıdan kelime anlamı, iştikak sarf, nahiv ve belagat ilmi açısından yorumlanmış, sıkça kelimenin irab farklılığına ve bu durumda ortaya çıkan anlam farklılıklarına değinilmiştir. Biz bu çalışmada Cemâleddîn Aksarâyi’ye nispet edilen Hâşiye ale’l-Keşşâf adlı eserdeki ayetlerin dilbilimsel yorumlarını inceleyeceğiz.


Anahtar Kelimeler


Dilbilimsel Tefsir, Aksarâyî, Karamânî, Hâşiye ale’l-Keşşâf, Eleştiri

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Ata, Ramazan, Selçukludan Osmanlıya Aksaray Okulu, Hüner Yay. Konya 2016.

Beğavî, Ebû Muhammed el-Huseyn b. Mesud, Meʿâlimu’t-Tenzîl –tefsîru’l-Beğavî, Dâru’t-Turâsi’l-Arabî, tah. Abdürrezzâk el-Mehdî, Beyrut 1420.

Beyzâvî, Nâsıruddîn Ebû Saîd Abdullah b. Ömer b. Muhammed, Envâru’t-Tenzîl ve esrâru’t-te’vîl, tah. Muhammed Abdurrahman el-Marʿaşlî, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, Beyrut 1418.

Birışık, Abdülhamit, “Tefsir”, DİA, İstanbul 2011, ss.281-290.

Bursalı Mehmet Tahir, Osmanlı Müellifleri, Meral Yay. İstanbul ts.

Cerrahoğlu, İsmail, Kur’ân Tefsîrinin Doğuşu ve Buna Hız Veren Âmiller, Ankara Üniversitesi Basımevi, 1968.

Tefsir Tarihi, Fecr Yay. Ankara 2005.

Donuk, Suat, “Cemâleddin İshak el-Karamânî’nin Bilinmeyen Şiirleri”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (DEAD), İstanbul (2016): 16, ss. 77-144.

“Cemâleddin İshak el-Karamânî ve Onun Namazla İlgili Bilinmeyen Bir Mesnevisi”, The Journal of Academic Social Science Studies, (JASSS), Winter, nu. 40, I, (2015): ss. 259-282.

Fehd er-Rûmî, b. Abdirrahmân b. Süleymân, Buhûs fî usûli’t-tefsîr ve menâhicuh, Mektebet-ü’t-Tevbe ts.

Füneysân, Suûd b. Abdillah, İhtilâfu’l-müfessirîn esbâbuhû ve âsâruhû, Riyad 1997.

Karamânî, Cemâleddin İshâk, Hâşiye ale’l-envâri’t-Tenzîl, Manisa İl Halk Kütüphanesi Manisa Akhisar Zeynelzade Koleksiyonu, Nu. 45 Ak Ze 422.

en-Nesâihu’s-sûfiyye fî mevâizi’d-dîniyye, İzmir Millî Kütüphanesi, Nu. 2016 1. 3.

Kâtip Çelebi, Mustafa b. Abdillah, Kitâbu keşfizzünûn an esâmi’l-kütüb-i ve’l-fünûn, tah. Muhammed Şerâfettin Yaltkaya, Muallim Rıfat, Beyrut ts.

Kaya, Mehmet, İ’râb Değerlendirmelerinin Kur’an’ın Anlaşılmasındaki Rolü –Zemahşerî Örneği- Bir Medya, Çorum 2014.

Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmani, Tarih Vakfı Yurt Yay. İstanbul 1996.

Mustafa Karagöz, Dilbilimsel Tefsir ve Kur’an’ı Anlamaya Katkısı, Ankara Okulu Yay. Ankara 2010.

Müsâid Müslim Abdullah, Gelişme Döneminde Tefsir, çev. Muhammed Çelik, İstanbul 2006.

Müslim b. Haccac, Ebu’l-Huseyn, Sahîhu Müslim, tah. Nahar Muhammed el-Firyâbî, Dâru Tayyibe, Riyad 1426.

Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahya b. Şeref, el-Minhâc şerhu Sahîhi’l-Müslim b. el-Haccâc, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1392.

Öngören, Reşat, “Karamânî, Cemâleddin İshâk”, DİA, İstanbul, 2001, XXIV, ss. 448-449.

Öztürk, Mustafa, “Osmanlı Tefsir Kültürüne Panoramik Bir Bakış”, Osmanlı Toplumunda Kur'an Kültürü ve Tefsir Çalışmaları (13. yy-18. yy), İlim Yayma Vakfı Kur'an ve Tefsir Akademisi, İstanbul 2-6 Ağustos 2010, ss. 91-160.

Taşköprüzade, eş-Şakîku’n-nuʿmâniyye fî ulemâi’d-devleti’l-Usmâniyye, Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, Beyrut 1975.

et-Tayyâr, Musâid b. Süleymân, Mefhûmu’t-tefsîr ve’t-te’vîl, Dâr-ı İbn Cevzî, 1427.

Yavuz, Salih Sabri, “Kestelî”, DİA, Ankara 2002, XXV, s. 314.

Zeccâc, Ebû İshâk İbrahim b. Seriyy b. Sehl, Me’âni’l-Kur’ân ve i’râbuhû, tah. Abdulcelîl Abduh Çelebi, Beyrut 1988.

ez-Zehebî, Mustafa Muhammed Hüseyn, et-Tefsîr ve’l-müfessirûn, Dâru’l-Hadîs, Kâhire 2005.

Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Cârullah Muhammed b. Ömer, el-Keşşâf an hakâikı’t-Tenzîl ve uyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-te’vîl, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, Beyrut 1407.

Zirikli, Hayreddin, el-A’lâm –kâmûs-u terâcîm-i li eşheri’r-ricâl-i ve’n-nisâb mine’l-Arabi ve’l-müste’ribîne ve’l-müsteşrikîn- Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, Beyrut 2002.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.