e- ISSN: 2148-8134
p- ISSN: 2148-5631
#156 Öz

Arap Dilinde Lâmu’l-Âkıbe ve Türkçe Kur’ân Meallerine Yansıması

Hasan UÇAR

Öz


Arap Dilinde lâm harfi, anlam spektrumu en geniş harflerdendir. Bu anlamlardan birini yansıtan ‘Lâmu’l-âkıbe’ terimi; “birinci eylemin sebebi olarak, genellikle istenmeyen ve zorunlu olmayan sonucun dikkat çeken farklı bir üslupla öne çıkarılması” sadedinde kullanılmaktadır. Kaynaklarda farklı isimlerle değinilen ilgili edat, oldukça sınırlı sayıda temel örnek dışında Kur’ân meallerine tam anlamıyla yansıtılamamıştır. ‘Lâmu’l-ille’, ‘lâmu’l-garaz’ veya ‘key’ anlamıyla meallerde yer bulan bu edat, özellikle bazı ayetlerin mealinde kelimenin tam anlamıyla ‘anlamsız’ bir hâl almaktadır. Bu çalışmada elliden fazla meal, on bir örnek ayet üzerinden ve söz konusu edat bağlamında incelenerek değerlendirilmiştir.


Anahtar Kelimeler


Lamu’l Akibe, Arap Dili, Kur’ân-ı Kerîm, Kur’ân Mealleri

Tam Metin:

PDF

Referanslar


el-Afgânî, Saîd b. Muhammed b. Ahmed, el-Mûcez fî Kavâidi’l-Lugati’l-Arabiyye, Beyrut, Dârû’l-Fikr, 2003.

el-Begavî, (ö. 516/1122) Muhyissunne Ebû Muhammed el-Huseyn b. Mes’ud, Meâlimu’t-Tenzîl fî Tefsîri’l-Kur’ân, thk. Abdurrezzak el-Mehdî, Beyrut, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1420.

Bayer, İsmail-Özkan, Ahmet; Kur’ân’da Özel İsimler (Anlambilim), İber Yayınları, Ankara 2005.

el-Cessâs, (ö. 370/981) Ebû Bekr Ahmed b. Alî Râzî, Ahkâmu’l-Kur’ân, Beyrut, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1405.

el-Cevherî, (ö. 400/1009) Ebû Nasr İsmail b. Hammad, es-Sıhah Tacü’l-Luga ve Sıhahi’l-Arabiyye, thk. Ahmed Abdulgafur Attar, Beyrut, Dâru’l-İlm li’l-Melayin, 1990.

ed-Da’kûr, Nedîm Huseyn, el-Kavâidu’t-Tatbîkıyye fi’l-Lugati’l-Arabiyye, Beyrut, Müessesetu Bahsûn, 1998.

Davudoğlu, Ahmed, Kur’ân-ı Kerîm ve İzahlı Meâli (Türkçe Anlamı), İstanbul, Çile Yay. 1981.

Derviş Muhyiddin b. Ahmed Mustafa, İ’rabu’l-Kur’âni’l-Kerîm ve Beyânuh, Humus, Dâru’l-İşâre, 1995.

Doğan, Enfel- Özkan, Mustafa, Türkçe Cümle Dilbilgisi, Anadolu Ünv. Eskişehir, Ofset, 2010.

Ebû Hayyân, (ö. 745/1344) Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân Endelusî, el-Bahru’l-Muhît fi’t-Tefsîr, thk. Sıdkı Muhammed Cemîl, Beyrut, Dâru’l-Fikr, 1420.

Elmalı, Hüseyin- Dumlu, Ömer, Ayet Ayet Kur’ân-ı Kerim ve Türkçe Anlamı (Meal), İstanbul, Ensar, 2006.

Ergin, Muharrem, Türk Dil Bilgisi, İstanbul, Bayrak Basım, 2002.

Esed, Muhammed, Kur’ân Mesajı Meal-Tefsir, çvr. Koytak Cahit-Ertürk Ahmet, İstanbul, İşaret Yay. 1999.

el-Ezherî, (ö. 370/980) Ebû Mansur Muhammed b. Ahmed b. Ezher el-Herevî, Tehzibu’l-luga, thk. Muhammed Avz, Beyrut, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 2001.

el-Ferâhîdî, (ö. 175/791) Ebû Abdurrahman Halil b. Ahmed b. Amr, Kitâbu’l-Ayn, thk. Mehdi Mahzumi, İbrâhim Samerrai Beyrut, Dâru Mektebeti Hilâl, tsz.

______, el-Cumel fi’n-Nahv, thk. Fahreddin Kabave, Beyrut, Müessesetu’r-Risâle, 1995.

el-Feyyûmî, (ö. 770/1368) Ebu’l-Abbas Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Hamevî, el-Misbahu’l-Münir fî Garîbi’ş-Şerhi’l-Kebir, Beyrut, el-Mektebetu’l-İlmiyye, tsz.

el-Galâyînî, Mustafa, Câmiu’d-Durûsu’l-Arabiyye, Beyrut, Mektebetu’l-Asriyye, 1966, II, 174, III, 185.

el-Hamed, Ali Tevfik – ez-Za’bî, Yusuf Cemil, el-Mu’cemu’l-Vâfî fî Edevâti’n-Nahvi’l-Arabî, İrbid, Dâru’l-Emel, 1993.

el-Hâzin, (ö. 741/1341) Alaeddin Ali b. Muhammed b. İbrâhim el-Bağdadî, Lubabu’t-Te’vil fî Meani’t-Tenzil-Tefsiru’l-Hâzin, tsh. Abdusselam Muhammed Ali Şahin, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1995.

el-Herevî, (ö. 415/1024) Ali b. Muhammed en-Nahvî, Kitâbu’l-Lâmât, thk. Yahyâ Alvân el-Beldâvî, Mektebetu’l-Felâh, Kuveyt, 1980.

Hudayr, Muhammed Ahmed, el-Edevâtu’n-Nahviyye ve Delâlâtuhâ fî’l-Kur’âni’l-Kerîm, Mektebetu Ancelû el-Mısriyye, Kâhire, 2001.

I’dîme, Muhammed Abdulhalik, Dırâsât li Uslûbi’l-Kur’ân, Kahire, Dâru’l-Hadîs, 1972.

Işıcık, Yusuf, Kur’ân Meâli, Konya, Ünlem Matba, 2010.

Îyd, Muhammed en-Nahvu’l-Musaffâ, Kahire, Mektebetu’ş-Şebâb, 1975.

İbn Âdil, (ö. 775/1374) Ebû Hafs Ömer b. Ali ed-Dımaşkî, el-Lubâb fî Ulûmi’l-Kitâb, thk. Adil Ahmed Abdulmevcud, Ali Muhammed Muavvaz, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1998.

İbn Âşûr, (ö. 1394/1973) Muhammed Tahir b. Muhammed b. Muhammed et-Tunusî, et-Tahrîru’t-Tenvîr, Tunus, ed-Dâru’t-Tunisiyye, 1984.

İbn Atıyye, (ö. 541/1147) Ebû Muhammed Abdulhak b. Galib el-Endelusî, el-Muharreru’l-Veciz fî Tefsiri’l-Kitâbi’l-Azîz, thk. Abdusselam Abdussafi Muhammed, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1422.

İbnu’l-Cevzî, (ö. 597/1201) Ebu’l-Ferec Cemâluddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed Bağdâdî, Zâdu’l-Mesîr fî İlmi’t-Tefsîr, Beyrut, Dâru’l-Kitab, 1422.

İbn Cuzey, (ö. 741/1340) Ebu’l-Kâsım Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kelbî, et-Teshîl li-Ulumi’t-Tenzîl, thk. Abdullah el-Halidî, Beyrut, Şeriketu Dâri’l-Erkâm, 1996.

İbnu’l-Esîr, (ö. 606/1210) Ebu’s-Seâdât Mecduddîn Mubârek b. Esîruddîn Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî, el-Bedî’ fî İlmi’l-Arabiyye/el-Bedi fî Şerhi’l-Fusul/el-Bedi fî’n-Nahv, thk. Fethi Ahmed Aliyyuddîn, Mekke, Câmiatu Ümmi’l-Kurâ, 1420.

İbn Fâris, (ö. 395/1004) Ebu’l-Huseyin Ahmed b. Faris b. Zekeriyyâ, Mu’cemu Mekayisi’l-Luga, thk. Abdüsselam Muhammed Harun, Beyrut, Dâru’l-Fikr, 1979.

______, es-Sahibî fî Fıkhi’l-Luga ve Sunenu’l-Arabi fî Kelâmihâ, thk. Muhammed Ali Beydûn, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1997.

İbn Hişam, (ö. 761/1360) Ebû Muhammed Cemaleddin Abdullah b. Yusuf en-Nahvi, Evdahu’l-Mesalik ila Elfiyyeti İbn Malik, thk. Muhammed el-Bigâ’î, Beyrut, Dârûl-Fikr, tsz.

______, Mugni’l-Lebîb an Kutubi’l-E’ârib, thk. Mazin el-Mubarek, Muhammed Ali Hamdullah, Şam, Dâru’l-Fikr, 1985.

______, Şerhu Şuzûri’z-Zeheb fî Ma’rifeti Kelami’l-Arab, thk. Abdulgınâ ed-Dakr, Suriye, eş-Şeriketu’l-Muttehıde li’t-Tevzî, tsz.

İbn Kesîr, (ö. 774/1373) Ebu’l-Fida İmadüddin İsmail b. Ömer, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm, thk. Muhammed Huseyn Şemsuddîn, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1419.

İbn Manzur, Ebu’l-Fadl Cemâleddîn Muhammed b. Mukerrem el-Mısrî, Lisânu’l-’Arab, Beyrut, Dâru Sâdır, 1414.

İslamoğlu, Mustafa, Hayat Kitabı Kur’ân Gerekçeli Meal Tefsir, İstanbul, Düşün Yay. 2008.

İbn Sîde, (ö. 458/1066) Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail, el-Muhassas, thk. Halil İbrahim Ceffâl, Beyrut, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1996.

Kaya, Mehmet, Bazı Meâller Çerçevesinde İ’râb Farklılıklarının Âyetlerin Anlamına Etkisi, Mütefekkir Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 2014, sayı: 1, ss. 35-65.

el-Kirmânî, (ö. 505/1111) Mahmud b. Hamza b. Nasr Ebu’l-Kâsım Burhaneddin, Garâibu’t-Tefsîr ve Acâibu’t-Te’vîl, Beyrut, Muessesetu Ulûmi’l-Kur’ân, tsz.

el-Kurtûbî, (ö. 671/12739) Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr, el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, thk. Ahmed el-Berdûnî, Kahire, Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1964.

el-Mâverdi, (ö. 450/1058) Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed b. Habib, en-Nuket ve’l-Uyun, hzr. es-Seyyid b. Abdulmaksud b. Abdurrahim, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1992.

Mekkî b. Ebî Talib, (ö. 437/1045) Ebu Muhammed b. Hammûş b. Muhammed b. Muhtar, el-Hidâye ilâ Bulûgi’n-Nihâye fi İlmi Meani’l-Kur’ân ve Tefsirihî ve Ahkamihî ve Cumelin min Fünûni Ulûmih, thk. eş-Şâhid el-Bûşeyhî vd. eş-Şârika, Camiatu’ş-Şârika Kulliyatü’d-Dirasati’l-Ulyâ ve’l-Bahsi’l-İlmi, 2008.

el-Mervezî, (ö. 489/1096) Ebu’l-Muzaffer Mansûr b. Muhammed b. Abdilcebbâr et-Temîmî es-Sem’ânî, Tefsîru’l-Kur’ân, thk. Yâsir b. İbrâhim, Riyad, Dâru’l-Vatan, 1997.

el-Muradî, (ö. 749/1348) Hasan b. Kâsım, el-Cene’d-Dânî fî Hurufi’l-Meanî, thk. Muhammed Nedim Fazıl, Fahreddin Kabave, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1992.

el-Muzenî, Ebu’l-Huseyin, el-Hurûf, thk. Mahmud Hasenî Mahmud, Muhammed Hasan Avvâd, Dâru’l-Furkan, Amman, 1983.

Nâzıru’l-Ceyş, Muhammed b. Yusuf b. Ahmed Muhibbuddin el-Halebî, Temhîdu’l-Kavâid bi Şerhi Teshîli’l-Fevâid, thk. Ali Muhammed Fâhır, Kahire, Dâru’s-Selâm, 1428.

en-Nehhas, (ö. 338/950) Ebû Cafer Ahmed b. Muhammed b. İsmail el-Muradî, İ’râbu’l-Kur’ân, hzr. Abdulmunim Halil İbrahim, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1421.

______, Risâle fî’l-Lâmât, thk. Tâhâ Muhsin, Mecelletu’l-Mevrid, Cilt:1, Sayı:1-2, Bağdat, 1971.

en-Neysâbûrî, (ö. 468/1075) Ebu’l-Hasan Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Vâhidî, et-Tefsîru’l-Basîd, Camiatu’l-İmam Muhammed b. Suûd Ünv. Doktora Tezi, nşr. İmâdetu’l-Bahsi’l-İlmî, 1430.

______, el-Vasît fî Tefsîri’l-Vasît fî Tefsiri’l-Kur’âni’l-Mecîd, thk. Adil Ahmed Abdulmevcud vd. Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1994.

______, el-Vecîz fî Tefsîri’l-Kitâbi’l-Azîz, thk. Safvan Adnan ed-Dâvûdî, Beyrut, Dâru’l-Kalem, 1415.

Öztürk, Abdulvehhab, Kur’ân-ı Kerim ve Meâli, Ankara, Emek Ofset, tsz.

Öztürk, Mustafa, Kur’ân-ı Kerim Meali Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri, Ankara, Ankara Okulu Yay. 2014.

er-Râzî, (ö. 606/1209) Ebu Abdullah Fahreddin Muhammed b. Ömer Fahreddin, Mefâtihu’l-Gayb, Beyrut, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1420.

Reşid Rıza, Muhammed, (ö. 1354/1935) Tefsiru’l-Menâr, nşr. el-Hey’etu’l-Mısrıyye el-Âmme, 1990.

er-Rummani, (ö. 384/994) Ebu’l-Hasan Ali b. İsa b. Ali el-Bağdadî, Kitâbu Meani’l-Hurûf, hzr. Abdulfettah İsmail Şelebî, Cidde, Dâru’ş-Şurûk, 1981.

______, Risâletu Menâzili’l-Hurûf, thk. İbrahim es-Semarrâî, Amman, Dâru’l-Fikr, tsz.

es-Seâlibî, (ö. 429/1038) Ebû Mansur Abdülmelik b. Muhammed b. İsmail, Fıkhu’l-Luga ve Sırru’l-Arabiyye, thk. Abdulfettah el-Mehdî, Beyrut, İhyâu’t-Turâsi’l-Arabî, 2002.

es-Suheylî, (ö. 581/1185) Ebu’l-Kâsım Abdurrahman b. Abdullah b. Ahmed, Netaicu’l-Fiker fi’n-Nahv, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1992.

eş-Şevkânî, (ö. 1250/1834) Ebû Abdullah Muhammed b. Ali b. Muhammed el-Havlânî, Fethul-Kadîr, Beyrut, Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1414.

Şen, Mustafa, “Âyet Sonlarında Vakf Ve Vakfın Meallere Yansıması”, e-Journal Of New World Sciences Academy, c. 7, s. 4, Eylül-2012, s. 242-254.

et-Taberî, (ö. 310/923) Ebû Cafer İbn Cerir Muhammed b. Cerir b. Yezid, Câmiu’l-Beyân fî Tefsiri’l-Kur’ân, thk. Ahmed Muhammed Şakir, Beyrut, Muessesetu’r-Risâle, 2000.

et-Tahhân, İsmail Ahmet, Kur’an’ı Anlamada Vakfın Rolü, trc. Hanay, Necattin, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2012, sayı: 2, ss. 233-278.

Türk, Mehmet, Allah’ın Kelâmı (Kur’ân-ı Kerîm Meâli), Konya, Nokta Ofset, 2008.

el-Vakkâd, (ö. 905/1449) Ebu’l-Velid Zeynüddin Halid b. Abdullah b. Ebu Bekr el-Ezherî, Şerhu’t-Tasrîh ale’t-Tavzîh; et-Tasrîh bi Mazmuni’t-Tavzîh, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2000.

Yâkûb, Emîl Bedî, Mevsûa’tu’l-Hurûf fi’l-Lugati’l-Arabiyye, Beyrut, Dâru’l-Cîl, 1988.

ez-Zebîdî, (ö. 1205/1791) Ebu’l-Feyz Murtaza Muhammed b. Muhammed b. Muhammed, Tâcu’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmûs, Beyrut, Dâru’l-Hidâye, tsz.

ez-Zeccâcî, (ö. 337/949) Ebu’l-Kâsım Abdurrahman b. İshak, Kitâbu’l-Lâmât, thk. Mazin Mubarek, Şam, Dâru’l-Fikr, 1985.

ez-Zemahşerî, (ö. 538/1144) Ebu’l-Kâsım Cârullah Mahmûd b. Ömer b. Muhammed, Esâsu’l-Belâga, thk. Muhammed Bâsil, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-Mısriyye, 1998.

______, el-Keşşaf an Hakaiki’t-Tenzil ve Uyûnu’l-Ekâvîl fî Vucûhi’t-Te’vil, Beyrut, Dâru’l-Kitabi’l-Arabi, 1947.

ez-Zerkeşi, (ö. 794/1392) Bedreddin Muhammed b. Abdullah, el-Burhan fî Ulûmi’l-Kur’ân, thk. Muhammed Ebu’l-Fazl İbrâhim, Kahire, Dâru İhyai’l-Kutubi’l-Arabiyye, 1957.

ez-Zeyyat, Ahmed Hasan ve diğerleri, el-Mu’cemu’l-Vasît, İstanbul, Çağrı Yayınları, 1996.

ez-Zuhaylî, Vehbe, Tefsiru’l-Munir fi’l-Akide ve’ş-Şerîa ve’l-Menhec, Beyrut, Dâru’l-Fikri’l-Muâsır, 1998.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.